Tuesday, 16 October 2018

ગૂગલ ડૂડલ: ભારતના મહાન તબલા વાદ્ક લચ્છુ મહારાજને શ્રદ્ધાંજલિ

 Image result for lachhu maharaj
ગુગલે આજે 16 ઑક્ટોબરે ભારતના મહાન તબલાવાદક લચ્છુ મહારાજને ડૂડલને સમર્પિત કરી દીધી છે. આજે તેની 74 મી જન્મજયંતિ છે. લચ્છુ મહારાજનું  સાચું નામ લક્ષ્મી નારાયણ સિંહ હતું. લચ્છુ મહારાજ ઉત્તર પ્રદેશના બનારસમાં 16 ઓક્ટોબર, 1944 ના રોજ થયો હતો. લચ્છુ મહારાજે દેશ અને વિદેશમાં તેમના ટેબ્લા રમતા માટે નામ મેળવ્યું. તેમણે અનેક બોલીવૂડ ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું.

તેમના પિતાનું નામ વાસુદેવ મહારાજ હતું. લચુજી કુલ 12 ભાઈઓ અને બહેનો હતા. બધા ભાઈબહેનો ચોથા નંબર હતા. લખુ મહારાજ ગોવિંદા સાથે પણ સંબંધ ધરાવે છે. ખરેખર, લચ્છુ ની બહેન નિર્મલા અભિનેતા ગોવિંદાની માતા છે. લચ્છુ ની ફ્રેન્ચ મહિલા ટીના સાથે લગ્ન થઈ હતી, જેની પાસે તેની પુત્રી છે, તેનું નામ નારાયણી છે. આજના ગૂગલ ડૂડલમાં , ગૂગલે તેમના હોમ પેજ પર લચ્છુજી મહારાજની પેઇન્ટિંગ કરી છે. લચ્છુજી ગાવાનું અને તબ્લા તેમાં રમી રહ્યું છે.

 27 જૂન, 2016 ના રોજ 72 વર્ષની વયે હૃદયરોગનો હુમલો થયો. તેનું અંતિમવિધિ ફક્ત બનારસના માનકર્ણિકા ઘાટ પર કરવામાં આવ્યું હતું. વિશ્વભરમાં ટેબ્લા રમતા સાથે, તેમણે કેટલીક ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું. સરકારે પદ્મ શ્રી સન્માન માટે લચ્છુ મહારાજને નામાંકિત કર્યા હતા, પરંતુ મહારાજે એમ કહીને નકારી કાઢ્યું કે લોકો સાથેનો પ્રેમ તેમના માટે સૌથી મોટો સન્માન છે. 

યુથ ઓલિમ્પિક્સમાં ભારત માટે સુવર્ણ દિવસ: જેરેમી, મનુને ઐતિહાસિક ગોલ્ડ મેડલ

 Image result for youth olympic games 2018

- ભારત 2 ગોલ્ડ, 3 સિલ્વર સાથે મેડલ ટેબલમાં ત્રીજા સ્થાને

- મિઝોરમનો 15 વર્ષીય જેરેમી યુથ ઓલિમ્પિક્સમાં ગોલ્ડ જીતનારો સૌપ્રથમ ભારતીય બન્યો


યુથ સમર ઓલિમ્પિક્સ ૨૦૧૦ના વર્ષથી યોજાઇ રહી છે. જેમાંથી ૨૦૧૦ અને ૨૦૧૪ એમ બંને ઓલિમ્પિક્સમાં ભારતના એથ્લિટ્સ એકપણ ગોલ્ડ મેડલ જીતી શક્યા નહોતા. અલબત્ત, ૨૦૧૮ની યુથ સમર ઓલિમ્પિક્સનો પ્રારંભ થયાને હજુ ત્રણ દિવસ થયા છે ત્યાં તે ભારત માટે યાદગાર પુરવાર થઇ રહી છે.
યુથ સમર ઓલિમ્પિક્સમાં રવિવારે  જેરેમી લાલરિનનુગાએ વેઇટલિફ્ટિંગમાં જ્યારે સોમવારે મનુ ભાકેરે શૂટિંગમાં ભારતને ગોલ્ડ મેડલ અપાવ્યો છે. આમ, ભારત ૨ ગોલ્ડ-૩ સિલ્વર સાથે મેડલ ટેબલમાં ત્રીજા સ્થાને આવી ગયું છે.
૧૬ વર્ષીય મનુ ભાકેરે એર પિસ્તોલ ઇવેન્ટમાં ૨૩૬.૫ના સ્કોર સાથે ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો હતો. હરિયાણાની મનુ અગાઉ વર્લ્ડકપ, કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં પણ ગોલ્ડ મેડલ જીતી ચૂકી છે.
ભારતના વેઇટલિફ્ટર જેરેમી લાલરિનનુગાએ યુથ ઓલિમ્પિક્સમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતી ઈતિહાસ સર્જી દીધો છે. આ સાથે જ જેરેમી યુથ ઓલિમ્પિક્સમાં  ગોલ્ડ મેડલ જીતનારો સૌપ્રથમ ભારતીય બની ગયો છે. મિઝોરમના આઇજોલના આ ૧૫ વર્ષીય વેઇટલિફ્ટરે ૬૨ કિગ્રા વજનજૂથમાં ૧૨૪ કિલોગ્રામ અને ૧૫૦ કિલોગ્રામ એમ કુલ ૨૭૪ કિલોગ્રામ ઉંચકીને ગોલ્ડ મેડલ પોતાને નામે કર્યો હતો. અગાઉ જેરેમી વર્લ્ડ યુથ ચેમ્પિયનશિપમાં ભારતને સિલ્વર મેડલ પણ અપાવી ચૂક્યો છે.

Monday, 15 October 2018


કુંભમેળા પહેલા યાત્રાધામ અલ્હાબાદનુ નામ બદલાશે, જાણો કયુ નામ સૂચવાયુ

 Related image
દેશના સૌથી મોટી રાજ્ય ઉત્તરપ્રદેશના સૌથી મોટા યાત્રાધામ પૈકીના એક અલ્હાબાદનુ નામ બદલવાનુ સરકારે નક્કી કર્યુ છે.
અલ્હાબાદનુ નામ બદલીને પ્રયાગરાજ કરવાનુ સુચન સંત સમુદાયે કર્યુ છે. જેને યોગી સરકારે સ્વીકાર્યુ છે. અલ્હાબાદમાં કુંભમેળો યોજાવાનો છે ત્યારે તેના માટે સંતો સાથે યોજાયેલી બેઠકમાં આ સૂચન થયુ હતુ.રાજ્યપાલે પણ આ સૂચન સાથે સંમતિ દર્શાવી છે.
યોગીએ કહ્યુ હતુ કે અહીંયા ગંગા અને યમુના એમ બે પવિત્ર નદીઓનો સંગમ થાય છે.માટે અલ્હાબાદના પ્રયાગરાજ તરીકે ઓળખવામાં આવશે.
યુપી કેબિનેટની આગામી બેઠકમાં આ નિર્ણય પર મંજુરીની મહોર મારવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
હાલમાં અલ્હાબાદમાં કુંભમેળાની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે.



શરમજનક સ્થિતિ, ગ્લોબર હંગર ઈન્ડેક્સમાં 119 દેશોમાં ભારત 103મા સ્થાને


ભારતમાં એક તરફ શહેરોની ચકાચૌંધ છે તો બીજી તરફ કારમી ગરીબી છે. લાખો લોકોને પેટ પુરતુ ખાવાનુ પણ મળતુ નથી.
ગ્લોબલ હંગર ઈન્ડેક્સમાં ભારત પાછળ સરક્યુ છે.જે દેશ માટે શરમજનક કહી શકાય. ગ્લોબલ હંગર ઈન્ડેક્સ એટલે કે ભૂખમરાની સ્થિતિની રીતે જોવામાં આવે તો દુનિયાના 119 દેશોમાં ભારત 103મા સ્થાને છે. ગયા વર્ષે આ યાદીમાં ભારત 100મા સ્થાને હતુ.
ભારત દુનિયાની છઠ્ઠી સૌથી મોટુ અર્થતંત્ર બન્યુ હોવાનુ ગૌરવ ભલે લેવાતુ હોય પણ વાસ્તિવકતા જુદી જ છે. હંગર ઈન્ડેક્સમાં ખાસ કરીને એ બાબત પર ભાર મુકવામાં આવતો હોય છે કે જે તે દેશમાં લોકોને પુરતા પ્રમાણમાં ભોજન મળે છે કે કેમ અને કેટલા લોકો કુપોષણનો શિકાર છે.
આ મામલામાં તો ભારતની સ્થિતિ નેપાળ અને બાંગ્લાદેશ કરતા પણ ખરાબ છે. ઈન્ડેક્સમાં બાંગ્લાદેશ 86, નેપાળ 72 અને શ્રીંલકા 67મા સ્થાને છે. પાડોશી દેશોમાં એક માત્ર પાકિસ્તાન ભારત કરતા પાછળ 106મા ક્રમે છે.


Saturday, 13 October 2018

અજોડ સૂરબહાર વાદક અન્નપૂર્ણાદેવીનું નિધન

Image result for Annapurna-devi Classical-Instrumentalist

-પંડિત રવિશંકરના પહેલાં પત્ની હતાં

-ઘણાં વાદ્યોનાં અજોડ વાદક હતાં


ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના અજોડ ઉપાસક અને સિતાર, સરોદ, સૂરબહાર, બિન ઇત્યાદિ વાજિંત્રોના અદ્વિતીય પ્રસ્તુતકર્તા શ્રીમતી અન્નપૂર્ણાદેવીનું આજે સવારે નિધન થયું હતું.
ટોચના બાંસુરીવાદક હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા, ડૉક્ટર સુનીલ શાસ્ત્રી, નિત્યાનંદ હલદીપુરકર વગેરે કલાકારોના ગુરુ એવા અન્નપૂર્ણા દેવી આવરદાના નવમા દાયકામાં હતાં અને છેલ્લાં થોડા સમયથી પથારીવશ હતાં. શિષ્યોમાં પૂજ્ય મા તરીકે તેઓ ળખાતા્ં હતાં.
મૈહર ઘરાનાના એક અને અપ્રતીમ સ્વર સાધક ઉસ્તાદ અલ્લાઉદ્દીન ખાન સાહેબનાં પુત્રી એવાં અન્નપૂર્ણા દેવીનાં લગ્ન ઉસ્તાદજીના પ્રથમણ હરોળના  શિષ્ય અને પાછળથી જગવિખ્યાત 
સિતારવાદક બનેલા પંડિત રવિશંકર સાથે થયાં હતાં. આરંભે બંને સાથે સ્ટેજ પર સંગીત રજૂ કરતાં હતાં. કેટલાક લોકોને એમ લાગતું હતું કે પંડિતજી કરતાં પૂજ્ય મા વધુ સરસ રીતે સિતાર વગાડે છે. પરિણામે પંડિત રવિશંકરનો અહંક્લેશ થયો હતો અને એમણે પોતાના ગુરુ ઉસ્તાદ અલ્લાઉદ્દીન ખાનને ફરિયાદ કરી હતી. પતિનો અસંતોષ જોઇને ખુદ માએ જાહેરમાં સિતાર સરોદ વાદન કરવાનું બંધ કર્યું હતું અને એ રીતે કળિયુગનાં સતી બની રહ્યાં હતાં. પંડિત રવિશંકરથી એમને એક પુત્ર થયો હતો જે કિશોર વયે પિતાની પાસે ગયો હતો અને અમેરિકામાં જ એનું અકાળ અવસાન થયું હતું.

Friday, 12 October 2018

જખૌના સમુદ્રમાંથી પ્રગટેલા મા આશાપુરા, વિશાળ કદની પ્રતિમા છતાં પુષ્પતુલ્ય વજન!

 

- નલિયાના નગરશેઠને માતાજી સ્વપ્નમાં આવ્યા હતા

- નગરશેઠ અને તિલાટ ઠાકોર સહિતના મહાજનોએ જૂની કાપડ બજાર વિસ્તારમાં દાવડા પરિવારની બેઠકમાં સ્થાપના કરી હતી


મા આશાપુરાના પ્રાગટય સાથે નલિયાના મંદીરની કાથા વણાયેલી છે. નગરશેઠને સ્વપ્નમાં આવેલા માતાજીએ આદેશ કર્યો હતો કે જખૌના દરિયાકિનારેાથી તેમને લાવવામાં આવે અને નલિયામાં વિધિવત સૃથાપિત કરાય.

અબડાસાના મુખ્ય માથક નલિયાના આશાપુરા માતાજીના મંદીરનો રોચક ઈતિહાસ જાણવા જેવો છે. આ જ ગામના નગરશેઠ સાંયામાલ ફતનમલ દાવડા ઠક્કર ધર્માભિમુખ અને દાનવીર હતા. વિક્રમ સંવત ૧૭૨૦ના આષાઢ સુદ૨ ના માતાજી સપનામાં આવ્યા હતા. જેમાં એવો આદેશ આપ્યો હતો કે, નલિયાથી ૧૦ ગાઉ એટલે કે અંદાજે ૨૮ કિલોમીટર જખૌના દરિયાકિનારા પાસેથી નગરશેઠ તેના મસ્તક પર પાધરાવીને તેના ઘરની બેઠકમાં વિિધવત સૃથાપિત કરે. 

સાંયામાલે એવો પ્રશ્ન કર્યો કે આવી વિશાળ પ્રતિમા હું કેમ ઉંચકી શકીશ ? ત્યારે મા આશાપુરાએ એવું આશ્વાસન આપ્યું હતું કે, મૂર્તિનો ભાર પુષ્પતુલ્ય લાગશે.  આમ સાંભળીને નગરશેઠે ત્યાંના તિલાટ ઠાકોર હોથીજી પેટવારા, હમીરજી, હાલાજી અને ગામના મહાજનો અને લોકોની સહમતિ સાધીને મોટી સંખ્યામાં લોકો જખૌના સમુદ્ર સુાધી પહોંચ્યા હતા. 

અહીં પાધારેલા માતાજીને વાજતે ગાજતે લાવ્યા અને નગરશેઠની બેઠકમાં પાધરાવીને તે સમયે સારસ્વત બ્રાહ્મણ પંડિત ગંગારામ મેઘરાજ ગાવડિયાના આચાર્યપદે વિધિપૂર્વક સૃથાપના કરી હતી. આ મંદિરનુ મહત્વ પણ વિશેષ જળવાઈ રહ્યું છે. 

છોટાઉદેપુરનુ ટીમલી નૃત્ય અને કચ્છનું ગજિયો ગીત આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યું

 
-     ડાયરામાં મેઘાણી અને દુલા ભાયા કાગના છંદ તેમજ દુહાએ રંગ જમાવ્યો

રાષ્ટ્રીય એક્તા શિબિરના આઠ દિવસીય કાર્યક્રમમાં ૧૧ રાજ્યોના વિદ્યાર્થીઓ દરરોજ પોતાના રાજ્યનું પ્રખ્યાત નૃત્ય અને સંગીત રજૂ કરી રહ્યા છે.આજે ગુજરાતનું ટીમલી અને ગજિયો નૃત્ય વિદ્યાર્થીઓમાં મુખ્ય આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યું હતું.
એમ.એસ.યુનિ.માં સોશિયલ વર્ક ફેકલ્ટીમાં યોજાયેલી રાષ્ટ્રીય એક્તા શિબિરમાં ગુજરાત,ઉત્તરપ્રદેશ, ઓડિશા અને કર્ણાટકના વિદ્યાર્થીઓ પોતાના લોકનૃત્ય તેમજ શાસ્ત્રીય નૃત્યની પ્રસ્તુતિ કરી હતી.જેમાં ઓડિશાના વિદ્યાર્થીઓએ પાટ્ટસાળી પહેરીને સાંતાલી, સંગીતના પાંચ સાધનો સાથે કરાતું સંબલપુરી નૃત્ય અને સંકીર્તનની પ્રસ્તુતિ કરી તો બીજી તરફ યુપી અને કર્ણાટકના વિદ્યાર્થીઓએ કથક,ભરતનાટયમ અને કવાલી રજૂ કરી હતી. 
ગુજરાત વિદ્યાપીઠ અને ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાના વિદ્યાર્થીઓએ છોટાઉદેપુર અને કવાંટનું પ્રખ્યાત ટીમલી નૃત્ય પ્રસ્તુત કર્યું હતું.વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું કે, ટીમલી નૃત્ય આદિવાસીઓનું સાંસ્કૃતિક નૃત્ય છે જે કોઈ ગીતના બોલ વગર ફક્ત ઢોલના થાપ પર જ કરવામાં આવે છે.પરંતુ આધુનિક સમયમાં હવે ઢોલના સ્થાને બીજા સંગીતના સાધનોનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. આ સિવાય તેમણે ડાયરામાં મેઘાણી અને દુલા ભાયા કાગના છંદ અને દુહા ગાયા હતા.
નવરાત્રિ અને લગ્નમાં ગવાતા ગજિયા વિશે વાત કરતા વિદ્યાર્થીએ કહ્યું કે ગજિયો ઢોલ,શહેનાઈ,બેંજો અને કેસિયો સાથે ગાવામાં આવે છે અને લાકડી સાથે કલાકારો નૃત્ય કરે છે.ગજિયાનો અર્થ પથ્થર અને પહેલાના સમયમાં માપ લેવા માટે મીટરના સ્થાને ગજ શબ્દનો પ્રયોગ થતો હતો.
આજે પણ કચ્છના દરેક સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમમાં ગજિયાની પ્રસ્તુતિ કરવામાં આવે જ છે.

યુથ ઓલિમ્પિકમાં ભારતીય શૂટર સૌરભ ચૌધરીએ ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો

ભારતના ૧૬ વર્ષીય શૂટર સૌરભ ચૌધરીએ એશિયન ગેમ્સ અને ISSF જુનિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશીપ બાદ યુથ ઓલિમ્પિકમાં પણ ગોલ્ડન દેખાવ જારી રાખ્યો હતો. આર્જેન્ટીનાના બ્યુનોસ એર્સમાં ચાલી રહેલા ત્રીજા યુથ ઓલિમ્પિકમાં ભારતીય શૂટર સૌરભે ૧૦ મીટર એર પિસ્તોલ ઈવેન્ટમાં ધાર્યા નિશાન પાર પાડતાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીતી લીધો હતો. આ સાથે યુથ ઓલિમ્પિકમાં ભારતને ત્રીજો ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. 
વેઇટલિફ્ટિંગમાં જેરેમી લાલરીન્નુન્ગાએ અને શૂટિંગમાં મનુ ભાકેરે ભારતને ગોલ્ડ મેડલ અપાવ્યા હતા. જે પછી સૌરભે ત્રીજો ગોલ્ડ મેડલ ટીમ ઈન્ડિયાની મેડલ ટેલિમાં સામેલ કર્યો છે. આ સાથે મેડલ ટેબલમાં ભારત ત્રણ ગોલ્ડ અને ત્રણ સિલ્વર સાથે ત્રીજા ક્રમે છે. જ્યારે રશિયા૧૩ ગોલ્ડ સાથે ટોચના ક્રમે જ્યારે હંગેરી સાત ગોલ્ડ સાથે બીજા ક્રમે છે. 

Thursday, 11 October 2018

એશિયન પેરા ગેમ્સમાં ભારતને સાતમો ગોલ્ડ : તીરંદાજીમાં હરવિન્દરની સફળતા


- મેન્સ ડિસ્કસ થ્રો અને ચેસમાં સિલ્વર મેડલ

- ગોળાફેંક અને ચેસમાં બ્રોન્ઝ


એશિયન પેરા ગેમ્સમાં ભારતની ગોલ્ડન સફળતાના સિલસિલાને આગળ ધપાવતા તીરંદાજીમાં પેરા શૂટર હરવિન્દર સિંઘે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. આ સાથે એશિયન પેરા શૂટિંગમાં ભારતના ગોલ્ડ મેડલની સંખ્યા સાત થઈ ગઈ છે. જ્યારે ભારતે સૌપ્રથમ વખત એશિયન પેરા તીરંદાજીમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. હરવિન્દર સિંઘે ડબલ્યુટુ/એસટી કેટેગરીમાં આ સફળતા હાંસલ કરી હતી. 
ચેસની ઈવેન્ટમાં ભારતને સિલ્વર અને બ્રોન્ઝ મળ્યા હતા. જ્યારે એથ્લેટિક્સમાં ભારતને ચક્ર ફેંકમાં સિલ્વર અને ગોળા ફેંકમાં બ્રોન્ઝ મેડલ પ્રાપ્ત થયો હતો. 
ભારતના મોનુ ઘાંગસે પુરુષોની એફ૧૧ કેટેગરીમાં ડિસ્કસ થ્રોમાં સિલ્વર મેડલ પ્રાપ્ત કર્યો હતો. જ્યારે મોહમ્મદ યાસેરે ગોળા ફેંકની એફ૪૬ કેટેગરીમાં બ્રોન્ઝ મેડલ જીતવાની સાથે પોઈન્ટ ટેબલમાં ભારતની સ્થિતિને વધુ મજબુત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
ભારતની જયંતી બેહેરાએ ૨૦૦ મીટરની સ્પ્રિન્ટ ઈવેન્ટમાં કાંસ્ય સફળતા હાંસલ કરી હતી. ઓડીશા સરકારે તેને ૧૦ લાખ રૃપિયાનો રોકડ પુરસ્કાર આપવાની જાહેરાત કરી દીધી હતી. 
ચેસમાં પીવન કેટેગરીમાં ભારતની કાનીકાઈ ઈરુદાયારાજ જેન્નીથા એન્ટોએ વ્યક્તિગત કેટેગરીમાં સિલ્વર મેડલ હાંસલ કર્યો હતો. જ્યારે જેન્નીથા અને રાજુ પ્રેમા કાનીશશ્રીની જોડીએ મહિલાઓની સ્ટાન્ડર્ડ પી૧ ઈવેન્ટમાં બ્રોન્ઝ મેડલ જીત્યો હતો. જ્યારે મેઘા ચક્રવર્તી, ટીજાન પુનારામ ગાવાર અને મૃણાલી પ્રકાશ પાંડેની બનેલી મહિલાઓની ટીમ સ્ટાન્ડર્ડ ફાઈવ- બી૨/બી૩ કેટેગરીમાં બ્રોન્ઝ મેડલ જીતી હતી. 
ભારતના સાત ગોલ્ડ, ૧૨ સિલ્વર અને ૧૭ બ્રોન્ઝ મેડલ થઈ ગયા છે. 

Wednesday, 10 October 2018

ચિત્રસૃષ્ટિનો રાજવી

 
કોઈપણ માણસના મૂલ્યાંકનનો માપદંડ શું? તેણે દુનિયાને આપેલો વારસો. તમે આપેલું અમૂલ્ય પ્રદાન તમને શખસમાંથી શખ્સિયત બનાવી દે છે. ભારતના ચિત્ર જગતમાં આવી અનેક હસ્તીઓ છે, પણ સર્વકાલીન ચિત્રકારોમાં સૌથી ઉપર કોઈનું નામ મૂકવું હોય તો કોનું મૂકવું? રાજા રવિ વર્મા.
એક ત્રાજવામાં તેમણે દોરેલા ચિત્રો મૂકો, બીજા ત્રાજવામાં પ્રકૃતિનું સૌંદર્ય મૂકો તો સંભવ છે કે ત્રાજવું બંને બાજુ એકસરખું આવીને ઊભું રહેશે.
વાઇસરોયે તેની પ્રતિભા જોઈને તેને રાજાની ઉપાધિ આપી હતી. તેની પાસે ક્યાં રાજ્ય હતું? તેમનું રાજ્ય હતું ચિત્રસૃષ્ટિ. ત્યારે ઇન્ટરનેટ નહોતું તોય રાજા રવિ વર્માનું નામ દેશભરમાં વાઇરલ થયેલું.
જેટલી લોકપ્રિયતા મળી, એટલી બદનામી પણ વેઠવી પડી. ચિત્રકારીને બૂલંદી આપી અને માણસ જાતની નિમ્નતા નિહાળી. ચિત્રકળામાં તેમણે એવા કેટલા...ય પ્રયોગો કર્યા જે ભારતમાં હજુ સુધી કોઈએ કર્યા નથી.
આજે આપણે પોસ્ટર, કેલેન્ડર, તસવીરમાં જે દેવી-દેવતાના દર્શન કરીએ છીએ તે રાજા રવિ વર્માની કલ્પનાશીલતામાંથી ઊતરી આવ્યા છે. મંદિર પ્રવેશના આંદોલનો તો બહુ વર્ષો પછી થયા. એ પહેલા રાજા રવિ વર્માએ દેવતાઓને મંદિર બહાર લાવવાનું કામ કર્યું હતું.
૨૯ એપ્રિલ ૧૮૪૮માં કેરળના કિલિમાનૂરમાં તેમનો જન્મ. તેમના કાકા કુશળ ચિત્રકાર હતા. તેમને જોઈને જ રાજા રવિ વર્માને ચિત્રકળાની ચસ્કો લાગ્યો હતો. ભત્રીજાની પ્રતિભા પારખી કાકા તેને ચિત્રકળા શીખવા માટે ત્રાવણકોર (કેરળ ત્યારે એ નામથી ઓળખાતું)ના રાજમહેલમાં લઈ ગયા. એ સમયે રામાસ્વામી નાયડુ રાજ ચિત્રકાર હતા.
તેઓ વોટર પેઇન્ટિંગના મહારથી હતા. કાકાએ રવિને તેમની પાસે તાલીમ માટે મૂક્યા. થોડા વર્ષોમાં રવિ વોટર પેઇન્ટિંગમાં ઉસ્તાદ બની ગયા.
જોકે રવિ વર્માની ખ્યાતિ ઓઇલ પેઇન્ટિંગને કારણે થઈ છે. ત્યારે ભારતમાં કોઈ ઓઇલ પેઇન્ટિંગ કરતું નહોતું. તૈલ ચિત્રો દોરાયા પછી સૌથી લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. કહેવાય છે કે સૌથી પહેલા ઓઇલ પેઇન્ટિંગની શરૃઆત ભારત અને ચીનમાં થયેલી, પરંતુ બહુ સફળ નીવડી નહીં. ગમે તેમ કરીને આ કળા ગ્રીક સામ્રાજ્યમાં પહોંચી, વિકાસ પામી, ફરીથી ખતમ થઈ ગઈ. નવજાગૃતિ કાળ દરમિયાન યુરોપના ચિત્રકારોએ ઓઇલ પેઇન્ટિંગની કળાને પુનઃજીવિત કરી. ૧૯મી સદીમાં રવિ વર્મા દ્વારા તે ભારતમાં પરત ફરી.
રવિ વર્મા ૨૦ વર્ષના હતા ત્યારે નેધરલેન્ડના મશહૂર ચિત્રકાર થિયોડોર જેનેસન ભારત આવેલા. રવિ તેમની પાસેથી ઓઇલ પેઇન્ટિંગની ટેકનિક શીખ્યા. એટલું જ નહીં. તેમાં મહારત હાંસલ કરી. પોટ્રેટ બનાવવાની કળા પણ તેમની પાસેથી જ શીખ્યા. પોટ્રેટ બનાવવામાં તેઓ એટલા કાબેલ હતા કે રાજા-મહારાજાઓ તેમની આગળ લાઇન લગાવીને ઊભા રહેતા. આજના કરોડો કહી શકાય એટલા રૃપિયા રાજા રવિ વર્મા ત્યારે ચાર્જ કરતા. તેમણે બનાવેલો મહારાણા પ્રતાપનો પોટ્રેટ અને વડોદરાના રાજા-રાણીના પોટ્રેટ આજે પણ સ્મરણીય છે. તાલીમ પૂરી કર્યા પછી તેમના મનમાં સૌથી પહેલો સવાલ ઊઠયો, હું કયા વિષયના પેઇન્ટિંગ બનાવું? જવાબ મેળવવા તેઓ મહિનાઓ સુધી યાત્રા કરતા રહ્યા અને ભારતના આત્માને સમજવા પ્રયત્નરત રહ્યા. અંતે તેમને સમજાયું, ભારતનો આત્મા ધર્મગ્રંથો અને મહાકાવ્યોમાં વસે છે. 
તેમણે હિંદુ દેવી-દેવતાઓને માનવીય છબિ આપવાનું યજ્ઞાકાર્ય કર્યું. સરસ્વતી, લક્ષ્મી, દૂર્ગા, રાધા અને કૃષ્ણની જે છબિઓ આજે આપણે નિહાળીએ છીએ તે આમની સર્જનશીલતામાંથી ઊતરી આવી છે. તેમના ઘણા બધા ચિત્રો આજે પણ વડોદરાના લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસમાં સુરક્ષિત છે. ઘણા બધા તો એવું માને છે કે આજના સમયમાં ત્યાં રહેલા ચિત્રોની કીમત તે મહેલ કરતા પણ ઝાઝી છે. વિચારમગ્ન યુવતી, દમયંતી અને હંસ વચ્ચેનો સંવાદ, સંગીત સભા, અર્જુન અને સુભદ્રા, વિરહ વ્યાકુળ યુવતી, શકુંતલા, રાવણ દ્વારા જટાયુ વધ, ઇન્દ્રજીત વિજય, નાયર જાતિની સ્ત્રી, દ્રૌપદી કીચક, રાજા શાંતનું અને મત્સ્યગંધા અને રાજા દૂષ્યંત સાથે શકુંતલાના ચિત્રો પ્રસિદ્ધ છે.
રાજા રવિ વર્માના ચિત્રોની ખૂબ ડીમાન્ડ હતી. જે ધનાઢ્ય હોય તે તો મોંઘા ચિત્રો ખરીદે, પરંતુ આમ આદમીનું શું? વળી, રવિ વર્માએ જે દેવી-દેવતાઓના ચિત્રો બનાવ્યા હતા તેની સૌથી વધુ જરૃર આમ આદમીને હતી. આથી તેમણે ૧૮૯૪માં વિદેશથી કલર લિથોગ્રાફિક પ્રિન્ટિગ પ્રેસ ખરીદ્યો. તેમાં છાપીને તેઓ દેવી-દેવતાઓના ચિત્રો વેચવા લાગ્યા. મંદિરમાં ન જઈ શકવાનો સમાજના નિમ્ન વર્ગનો પરિતાપ ઓછો થયો. તેઓ ઘરમાં દેવતાઓની તસવીર રાખી તેની પૂજા કરવા લાગ્યા. આ બદલ રૃઢિચૂસ્તોએ રવિ વર્માની ભરપૂર ટીકા કરી જ્યારે આલોચકોએ તેમના વખાણ.
એમ. એફ. હુસેને જે પરેશાની સહન કરવી પડી એવી જ રવિ વર્માએ પણ સહેવી પડેલી. હુસેનને આધુનિક જમાનામાં આટલો ત્રાસ સહેવો પડયો તો ૧૨૫ વર્ષ પહેલા વર્માની હાલત શું થઈ હશે તે વિચારી જુઓ.  રવિ વર્મા પર આક્ષેપ હતો કે તેણે ઉર્વશી અને રંભા જેવી અપ્સરાઓની અર્ધનગ્ન તસવીરો બનાવી. ઘણા બધા લોકોએ આ ચેષ્ટાને હિંદુ ધર્મનું અપમાન કરવા બરાબર સમજી. આ માટે તેમના પર  કેસ થયા. વર્ષો સુધી તેમને દેશમાં આમથી તેમ રખડવું પડયું. આર્થિક રીતે ધોવાઈ ગયા. માનસિક રીતે પણ તૂટી ગયા. રોષે ભરેયેલા રૃઢિચૂસ્તોએ તેમને મુંબઈ ખાતેનો પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ સળગાવી દીધો. તેમાં તેમના અનેક  બહુમૂલ્ય ચિત્રો રાખ થઈ ગયા. પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં મોટું આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડયું. છેવટે તેમણે તે પ્રેસ પોતાના જર્મન ચિત્રકાર મિત્રને વેચી દીધો.
રવિ વર્મા પર બીજો આરોપ એ લાગ્યો કે તેણે પોતાની પ્રેમિકા સુગંધાના ચહેરા પરથી સરસ્વતી અને લક્ષ્મીનું ચિત્ર બનાવ્યું. સુગંધાની માતા વેશ્યા હતી. કટ્ટરપંથીઓએ રવિ વર્મા પર હિંદુ ધર્મને અપવિત્ર કરવાનો આક્ષેપ મૂક્યો.  આ મામલે પણ તેમને લાંબા સમય લગી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડેલો.
ઘણા ટીકાકારો એમ પણ કહે છે કે રવિ વર્માએ ધર્મનો સહારો લઈને પોતાની કળા ચમકાવી. તેઓ બેશક સારા ચિત્રકાર હતા, પરંતુ તેમણે એવા પુરા કલ્પનોનો સહારો લીધો જે પહેલેથી જ લોકપ્રિય હતા. અવનીંદ્રનાથ ટાગોર સહિત બંગાળ સ્કૂલના ઘણા ચિત્રકારોએ તો તેમને ચિત્રકાર માનવાનો જ ઇનકાર કરી દીધો હતો. કારણ કે તેઓ યુરોપિયન શૈલીમાં ચિત્રો દોરતા હતા. બંગાળ સ્કૂલના ચિત્રકારો જળરંગનો ઉપયોગ કરતા હતા. તેઓ તૈલરંગી ચિત્રકારોને સ્વીકારવા તૈયાર નહોતા. તેમ છતાં એક વાત તો બધાએ કબૂલવી પડે કે તેમના જેટલી લોકપ્રિયતા આજ સુધી કોઈને સાંપડી નથી.
૧૯૦૪માં તેમને દેશનું શીર્ષ સન્માન કેસર-એ-હિંદ એનાયત કરવામાં આવ્યું. એ સમયનો તે ભારત રત્ન જેવો ખિતાબ હતો. જે પહેલી વખત કોઈ કલાકારને મળ્યો હતો. ત્યારે તેમની ઉંમર ૫૬ વર્ષ હતી.
આજે બોલીવુડ દર વર્ષે ૨,૦૦૦ ફિલ્મ બનાવે છે. ચલચિત્રની દુનિયાનું બીજ રોપવામાં પણ આ જ ચિત્રકાર નિમિત્ત બન્યો હતો. આજથી એક સદી પહેલા દાદા સાહેબ ફાળકેએ ગોધરા ખાતે ફોટોગ્રાફર તરીકે કારકિર્દીનો પ્રારંભ કર્યો હતો. બાદમાં તેઓ વડોદરા ગયા. ત્યાં પેઇન્ટિંગ અને ફોટોગ્રાફીનું શિક્ષણ મેળવ્યું.  એ પછી તેઓ રવિ વર્માના પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં નોકરીએ રહી ગયા. ધીમે-ધીમે મહાન ચિત્રકારની સમિપ આવતા ગયા. રવિ ફાળકેની પ્રતિભા પામી ગયા હતા. તેમણે પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ વેચ્યા પછી જે પૈસા હાથમાં આવ્યા તે ફાળકેને તેનું નવું સાહસ કરવા માટે આપી દીધા. 
બે ઓક્ટોબર ૧૯૦૬ના રોજ તેમણે આ દુનિયા છોડી દીધી. જોકે તેમના ચિત્રો હજુય પ્રાણવાન છે. આજેય ધબકે છે. થોડાક વર્ષો પછી દાદાસાહેબ ફાળકેએ ભારતની પ્રથમ ફીચર ફિલ્મ રાજા હરિશ્ચંદ્ર બનાવી. ફાળકે જો બોલીવુડના પિતામહ હતા તો પ્રપિતામહ હતા રાજા રવિ વર્મા. 
રવિ વર્માએ આપેલા પૈસાના સહારે દાદા સાહેબ ફાળકે ચલચિત્ર બનાવતા થયા અને એ જ બોલીવુડે લગભગ એક સદી પછી રવિ વર્માના જીવન પર રંગ રસિયા પિક્ચર બનાવી ત્યારે જાણે એક વિશાળ ચક્ર સમાપ્ત થયું. ચિત્રથી ચલચિત્ર અને ચલચિત્રમાંથી ફરી ચિત્ર સુધી. ભારતના દેવી-દેવતાઓને ચહેરો આપનારા રવિ વર્માને રંગ રસિયામાં રણદીપ હુડાએ ચહેરો આપ્યો. આ દુનિયા અને તેમાં રહેલી સર્વ કળાઓ કેવી અજબ-ગજબ છે. સલામ ભારતના મહાન રંગરેઝને.