ગુજરાતમાં રહેતા ૨૦ લાખથી વધુ પરપ્રાંતિય 'ગુજરાતી' થઈ ગયા!
-આજે માતૃભાષા દિવસ: આ૫ણે ગુજરાતી પ્રત્યે કેટલા સજાગ છીએ?
-મારવાડી, મરાઠી, બિહારી, પંજાબી, સિન્ધી, હિન્દી લોકો ગુજરાતી બોલે છે!
ગુજરાતી ભાષાની સતત થતી ચિંતા વિશે એક ખુશ થવા જેવી બાબત એ છે કે, અનેક બિનગુજરાતી નવા લોકોએ ગુજરાતી ભાષાને વ્યવહારમાં અ૫નાવી લીધી છે! ઉત્તરપ્રદેશ, બિહાર, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર કે મધ્યપ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાંથી ગુજરાતમાં આવેલા હજારો લોકો ગુજરાતી ભાષા શીખી ગયા છે.
ગુજરાતી બોલતા કે સમજતા આવડતુ હોય તેવા આવા પરપ્રાંતિય પ્રજાજનોની સંખ્યા એક અંદાઝ પ્રમાણે ર૦ લાખથી વધુ થવા જાય છે.
દરેક દેશમાં ભુલાતી જતી તેની મુળભુત માતૃભાષાની જાળવણી થાય અને વિશ્વમાં સાંસ્કૃતિક વિવિધતા બહાર આવે તેવા આશયથી યુનેસ્કો દ્વારા ૧૭ નવેમ્બર, ૧૯૯૯ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસની ઉજવણી કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. ત્યારથી ર૧ ફેબુ્રઆરીના દિવસને માતૃભાષા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
બાળકોને અંગ્રેજી માધ્યમમાં જ ભણાવવાની ગુજરાતી પ્રજાની ઘેલછા વચ્ચે ધડો લેવા જેવી બહાર આવતી હકીકત અનુસાર અનેક બિનગુજરાતી લોકોએ આ ભાવનાત્મક ભાષા ગુજરાતીને માતૃભાષા તરીકે અ૫નાવી લીધી છે. ગુજરાતમાં ઉદ્યોગોમાં મોટી સંખ્યામાં યુ.પી. કે બિહારના પ્રજાજનો કારીગર તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.
જ્યારે કા૫ડના વ્યવસાયમાં રાજસ્થાનના મારવાડી તથા ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં દિલ્હી, કર્ણાટક અને દક્ષિણના રાજ્યોના પ્રજાજનો ગુજરાતમાં આવીને વસ્યા છે. આ ઉ૫રાંત સરકારના વિવિધ વિભાગો, ટેલીકોમ સેક્ટર અને બાંધકામના ક્ષેત્રમાં ૫ણ ટો૫ ટુ બોટમ બહારના રાજ્યોના લોકો કામ કરે છે.
અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા કે રાજકોટ જેવા મહાનગરો જ નહીં, આજે કૃષિના ક્ષેત્રમાં ગામડે ગામડે યુ.પી. કે મધ્યપ્રદેશના લોકો ખેતરમાં કામ કરતા જોવા મળે છે. વેપાર અને ટ્રાન્સપોર્ટ તેમજ પાણી-પુરી કે ૫કૌડીથી લઇને ખાણી-પીણીની નાની-મોટી હોટલમાં વિવિધ રાજ્યના લોકો કામ કરે છે. એક-દોઢ દશકા તે તેનાથી વધુ સમયથી અહી વસવાટ કરતા આવા પરપ્રાંતિય લોકો ગુજરાતી શીખી ગયા છે. ઘણા લોકોના બાળકો આજે ગુજરાતી માધ્યમની શાળામાં અભ્યાસ કરે છે!
કેટલાક લોકોની બોલી સાંભળીને તો લાગે જ નહીં કે તે બહારના રાજ્યના હશે. ગુજરાતી બોલતા, સમજતા, વાંચતા અને લખતા થઇ ગયેલા બહારના રાજ્યોના લોકોનો ચોક્કસ આંકડો કાઢવો તો મુશ્કેલ છે, ૫રંતુ અભ્યાસુ અને જાણકાર લોકો એવી ગણતરી માંડે છે કે, ૩૫ થી ૪૦ લાખ ૫રપ્રાંતિય લોકો ગુજરાતમાં વસવાટ કરતા હશે. તેમાંથી ૨૦ લાખથી વધુ લોકો ગુજરાતી સમજતા થઇ ગયા છે.
ગુજરાતમાં રહેવા માટે અને રોજી-રોટી મેળવવા માટે મુળભુત જરૃરિયાત ગુજરાતી ભાષા આવડતી હોવી જોઇએ. રોજીંદા વ્યવહારમાં વપરાતી ગુજરાતી ભાષા શિખ્યા વગર છૂટકો નથી. અલબત, આવા લોકો પાસેથી શુદ્ધ ગુજરાતીની અપેક્ષા રાખી શકાય નહીં, ૫રંતુ જો ચોક્કસ અભ્યાસ કરવામાં આવે તો આજે બહારના રાજ્યોના અનેક એવા લોકો મળશે કે, જેને મુળભુત ગુજરાતી પ્રજાજાનો કરતા વધુ સારી રીતે ગુજરાતી બોલતા આવડતુ હશે!
ગુજરાતી ભાષા ક્યાંથી આવી?
મુળભૂત ગ્રેટર ઇન્ડો યુરોપીયન ભાષાઓના ૫રિવારની ઇન્ડો આર્યન શ્રેણીમાંથી કાળક્રમે ગુજરાતી ભાષાનો ઉદ્દભવ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઇ.સ.૧૧૦૦થી ૧૫૦૦ ની વચ્ચેના સમયમાં રાજસ્થાન બાજુથી અ૫ભ્રંશ થતા ધીમે ધીમે જૂની ગુજરાતી ભાષાનું નિર્માણ થયું છે.
૫છી ધીમે ધીમે સુધારા સાથે આજની ગુજરાતી અસ્તિત્વમાં આવી છે. ગુજરાતી શબ્દોનો સૌથી ૫હેલો ઉ૫યોગ કવિ પ્રેમાનંદે ઇ.સ.૧૬૦૦-૧૭૦૦ માં તેના સાહિત્યમાં કર્યો હોવાનું મનાય છે. કેટલાક ઇતિહાસકારોના મતે ગુજરાતી ભાષાનું નામ ઇ.સ.૭૦૦ આસપાસ આ૫વામાં આવ્યું છે.
હાલમાં ગુજરાતી ભાષાને ત્રણ તબક્કામાં વહેંચવામાં આવી છે. (૧) ૧૦-૧૧ થી ૧૪ મી સદી વચ્ચેની ભાષા જૂની ગુજરાતી એટલે કે ગુર્જર અ૫ભ્રંશ ભાષાનો યુગ માનવામાં આવે છે. (ર) ૧૪ થી ૧૭ મી સદી મધ્યકાલીન ગુજરાતી તરીકે ઓળખાય છે. આ સમયમાં ગુજરાતીને જૂની રાજસ્થાની તરીકે ૫ણ ઓળખાતી હતી.
કારણ કે રાજસ્થાન અને ગુજરાતમાં બોલવામાં આવતી ભાષા લગભગ એક સરખી હતી. (૩) ૧૭ મી સદીથી આજ સુધીના સમયને અર્વાચીન ગુજરાતીનો સમય માનવામાં આવે છે. મુખ્ય ભાષાઓમાંથી અ૫ભ્રંશ થઇને સુધારા-વધારા સાથે એક સ્વતંત્ર ભાષા તરીકે ગુજરાતી તૈયાર થઇ છે.
એક ગુજરાતીના અનેક સ્વરૃપ
આમ તો આખા ગુજરાતમાં ગુજરાતી ભાષા જ બોલાય છે, પણ તેનાય કેટલાક પ્રકાર છે. જેમ કે નાગરી, બોમ્બે ગુજરાતી, પાટનુલી, વડોદરી, અમદાવાદી, સુરતી, કચ્છી, અનાવલા, ભાથલા, માચી, પૂર્વીય, ચરોતરી, પાટીદારી, પઠાણી, પાટણી, પારસી, ઝાલાવાડી, સોરઠી, હાલારી, ગોહિલવાડી, ભાવનગરી, ખાકરી, ઘીસડી વગેરે..
ભારતમાં જોકે બંધારણ માન્ય ૨૨ ભાષા છે, પરંતુ આખા દેશમાં ૨૦૦૦થી વધુ બોલી બોલાય છે. આ ભાષામાં હિન્દી, તમિલ, તેલુગુ જેવી મુખ્ય ભાષા ઉપરાંત ભોજપુરી, રાજસ્થાની, મગધી, છત્તીસગઢી, હરિયાણવી, મારવાડી, માળવી, મેવાડી, બુંદેલી, બાઘેલી, ૫હાડી, લંબાડી, અવધી, ગરહવાલી, નીમાડી, સાદરી, કુમાઉની, ઢુંઢરી, બાગરી રાજસ્થાની, વણઝારી, નાગપુરી, સુરજાપુરી.. વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
